ΓΙΟΡΤΕΣ
Τα πανηγύρια στην Τήνο έχουν μεν θρησκευτικό χαρακτήρα αλλά δεν παύουν να είναι και μέσο κοινωνικοποίησης και έκφρασης της συντροφικότητας των κατοίκων. Η αυθεντικότητα και η απλότητά τους που στηρίζεται στον σεβασμό στις παραδόσεις και την ευλάβεια των κατοίκων τα διαχωρίζει από τα “εμποροπανήγυρα” που διοργανώνονται στην υπόλοιπη Ελλάδα, και τον εορτασμό της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο.
Λίγες μέρες πριν την ημέρα γιορτής του ενοριακού ναού ενός χωριού, η εκκλησία ασπρίζεται και σημαιοστολίζεται, ενώ ανήμερα, με συμμετοχή όλης της κοινότητας, ο χώρος καθαρίζεται και τοποθετούνται λουλούδια στο Ιερό. Μετά την τελετή, ακολουθεί κέρασμα στην αυλή. Στη συνέχεια, σύμφωνα με την παράδοση που διατηρείται αναλλοίωτη έως και τις ημέρες μας, όλα τα νοικοκυριά είναι ανοικτά, τόσο για τους συντοπίτες, όσο και τους επισκέπτες. Έξω από την εκκλησία, δίνεται μία άτυπη μάχη για το ποιος θα πρωτοπάρει στο σπίτι του προσκυνητές που ήρθαν από άλλους οικισμούς ή ακόμη και τουρίστες.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Τηνιακών πανηγυριών είναι ότι κάθε ένα από αυτά έχει το δικό του παραδοσιακό πιάτο όπως τα ρεβίθια στον εορτασμό της Αγίας Βαρβάρας, τις καπνιστές σαρδέλες στο πανηγύρι του Κτικάδου, και τους ντολμάδες στη γιορτή των Εισοδίων στον Τριπόταμο. Εκτός από τα πιάτα αυτά, το τραπέζι στα σπίτια των χωριανών είναι στρωμένο πλουσιοπάροχα και με άλλα τοπικά εδέσματα και άφθονο κρασί. Κρέας ιδιωτικής παραγωγής, σπιτικά τυράκια, λούζα, αγκινάρες τουρσί ή μαγειρεμένες, αρωματικά λαχανικά από το περιβόλι είναι μόνο μερικά από τα φαγητά του εορταστικού γεύματος. Ειδικά τα σπιτικά που έχουν εορταζόμενο, υποδέχονται τους επισκέπτες ως αργά το βράδυ. Ψαράκια, γλυκές τυρόπιτες, μαρέγκες, παστέλια, ξεροτήγανα και άλλα ντόπια γλυκίσματα προσφέρονται μαζί με το οικογενειακό ρακί σε όσους περνούν για να ευχηθούν. Είναι γεγονός πως οι άνθρωποι που βρίσκονται για πρώτη φορά σε μία τέτοια γιορτή ζουν μία ξεχωριστή εμπειρία.
Σε πολλές περιπτώσεις, το πανηγύρι ολοκληρώνεται με το χορό του συλλόγου, στην κεντρική πλατεία του χωριού. Άντρες και γυναίκες κάθε ηλικίας χορεύουν μπάλλο και συρτό στους ήχους των τοπικών οργάνων, που έχουν ως βάση το βιολί. Στις συνήθειες των ντόπιων είναι ο τραγουδιστής να σταματά τα όργανα και να τραγουδά αυτοσχέδια δίστιχα, τα οποία συνήθως εξυμνούν τις χορευτικές ικανότητες των παρευρισκόμενων. Η καλή μουσική, η παρέα και το κρασάκι συντελούν στην εξαίσια διάθεση για διασκέδαση.
Το Πάσχα
Το Πάσχα στην Τήνο μυρίζει θάλασσα και σου ανοίγει το δρόμο για το –προσωπικό- θαύμα. Το νησί ολάνθιστο, με τα σπάρτα να κιτρινίζουν, τις μαργαρίτες να γεμίζουν τις πλαγιές και τον Απρίλη να μοσχοβολάει, περιμένει να υποδεχθεί την Ανάσταση. Η Λαμπρή, σε όλα τα νησιά μας είναι μοναδική, μα έχετε πολλούς λόγους να επισκεφτείτε το Πάσχα την Τήνο, και να ζήσετε την Ανάσταση πατώντας αριστοτεχνικά πάνω στην Ορθόδοξη και Καθολική παράδοση.
Τα χωριά πανέμορφα, πεντακάθαρα και ασβεστωμένα, τα σπίτια περιποιημένα, η Χώρα σε οργασμό, όλοι τη Μεγάλη Εβδομάδα ζουν αυτή την μοναδική περίοδο της Χριστιανοσύνης. Το Θείο Δράμα και την Ανάσταση. Και περνούν μέσα από την δική τους κάθαρση στην ανάσταση ψυχής. Το νησί αυτή την εποχή προσφέρεται για εκδρομές, είτε με αυτοκίνητο, είτε περπατώντας τα μοναδικά του μονοπάτια, που καλύπτουν αποστάσεις σχεδόν 150 χιλιομέτρων. Από τον Πύργο και τον Πάνορμο, τα Υστέρνια, την Καρδιανή, τον Τριαντάρο, το Φαλατάδο, το Κτικάδο, τα Δύο Χωριά, τον Τριπόταμο, την Αγάπη, το Πόρτο και το Βωλάξ, το νησί σφύζει από ζωή.
Κάθε μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας έχει τα δικά της ξεχωριστά έθιμα.
- Τη Μεγάλη Τρίτη, οι ντόπιες νοικοκυρές φτιάχνουν τις παραδοσιακές τυρόπιτες, ένα αναστάσιμο γλύκισμα με τυράκι Τηνιακό, ένα κυκλαδίτικο cheesecake, μοναδικής γεύσης και νοστιμιάς.
- Τη Μεγάλη Τετάρτη τελείται το Ευχέλαιο. Είτε βρεθείτε στον Ιερό Ναό της Παναγίας ή στο Μοναστήρι στο Κεχροβούνι, η τελετή είναι μοναδική.
- Τη Μεγάλη Πέμπτη, το Θείο Δράμα κορυφώνεται με τη Σταύρωση και το τελετουργικό σε όλες τις εκκλησίες του νησιού καθηλώνει τον επισκέπτη.
- Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται η Αποκαθήλωση. Αξίζει να παρακολουθήσετε το Καθολικό τελετουργικό στην Καθολική Μητρόπολη της Ξινάρας με την περιφορά του Τιμίου Σταυρού και της Πονεμένης (το άγαλμα της Παναγίας).
- Τη Μεγάλη Παρασκευή, το βράδυ πραγματοποιείται η περιφορά των Επιταφίων. Στη Χώρα, γίνεται πρώτα η περιφορά του Καθολικού Επιταφίου και στην συνέχεια 7 Επιτάφιοι από ισάριθμες ενορίες συγκεντρώνονται στην μαρμάρινη εξέδρα, όπου ψάλλονται τα Εγκώμια. Σχεδόν όλα τα χωριά «κατεβαίνουν» στη χώρα για να παρακολουθήσουν την τελετή. Ψαροκάικα και καράβια της γραμμής «σφυρίζουν» και προσκυνούν με το δικό τους τρόπο. Στη συνέχεια, ο επιτάφιος του Αγίου Νικολάου κατευθύνεται προς τα Σπιτάλια και μπαίνει στο νερό. Μάλιστα στη βραχονησίδα Χάνδρα, που βρίσκεται μπροστά από την παραλία στα Σπιτάλια, τοποθετούνται μεγάλοι φωτεινοί σταυροί. Ο Επιτάφιος μαζί με τον παπά και τα εξαπτέρυγα μπαίνει στο νερό, όπου και πραγματοποιείται δέηση υπέρ των ναυτικών και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των πνιγμένων. Ο επιτάφιος του Αγ. Νικολάου συνεχίζει προς το νεκροταφείο, όπου τελείται και εκεί επιμνημόσυνη δέηση.
- Το Μεγάλο Σάββατο, το νησί πλέον δεν κρατιέται, λες και περιμένει τη δική του Ανάσταση. Το κλίμα είναι εορταστικό, χαρούμενο, δοξαστικό. Η πρώτη Ανάσταση ψάλλεται στις 12 το μεσημέρι. Με το «Ανάστα ο Θεός κρίναι την γην» σκορπίζονται λεμονόφυλλα σε όλη την εκκλησία της Μεγαλόχαρης και οι πιστοί προσπαθούν να πιάσουν ένα στον αέρα και να το φυλάξουν για ευλογία και καλή τύχη.
Το βράδυ, με το «Χριστός Ανέστη», η μία ενορία συναγωνίζεται την άλλη στο ποια θα ακουστεί περισσότερο. Τα βαρελότα και τα τρομπόνια έχουν το λόγο. Αν σας «φοβίζουν», προτιμήστε την Ανάσταση στο Μοναστήρι στο Κεχροβούνι.
Το πανηγύρι Ευρέσεως της Αγίας Εικόνας της Παναγίας (30 Ιανουαρίου)
Αναμφίβολα, η εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας αποτελεί ορόσημο για το νησί όποτε είναι αναμενόμενο ο εορτασμός να γιορτάζεται με ιδιαίτερη μεγαλοπρέπεια. Εκτός από τις εκκλησιαστικές τελετές που τελούνται παραμονή και ανήμερα, το πιο εντυπωσιακό θέαμα για τον επισκέπτη είναι η λαμπαδηφορία (γνωστή ως «τα φαναράκια») από τους μαθητές όλων των σχολείων και πλήθος κόσμου που τελείται το βράδυ σε ανάμνηση του γεγονότος της Ευρέσεως της Εικόνας, τότε που πλήθος πιστών μαθαίνοντας το χαρμόσυνο νέο, κατέβηκε από τα χωριά στην πόλη κρατώντας αναμμένα κλεφτοφάναρα.
Το Καρναβάλι στο χωριό Φαλατάδος και οι Μακαρονάδες (τελευταία Κυριακή της Αποκριάς)
Άφθονοι μεζέδες και χορός με τη συνοδεία τοπικών παραδοσιακών οργάνων όπως τσαμπούνα, βιολί και κιθάρα με τους χωριανούς να μασκαρεύονται κάθε χρόνο με διαφορετικό θέμα χαρακτηρίζουν το συγκεκριμένο Καρναβάλι. Την ίδια μέρα, σε χωριά όπως η Αγάπη, ο Κάμπος, και η Καλλονή γιορτάζουν το έθιμο του “Μακαρονά” όπου οι κάτοικοι περιφέρουν μοιρολογώντας ένα αχυρένιο ομοίωμα ανθρώπου το οποίο καίουν τελικά στην κεντρική πλατεία και στη συνέχεια όλοι μαζί τρώνε την παραδοσιακή μακαρονάδα στην ενοριακή αίθουσα.
Η Γιορτή Αγκινάρας στην Κώμη
Η Γιορτή διοργανώνεται κάθε χρόνο από τις νοικοκυρές της Κώμης που ένα μήνα πριν αρχίζουν τις προετοιμασίες με τον καθαρισμό μεγάλης ποσότητας αγκινάρων από ντόπιους παραγωγούς. Οι αγκινάρες μαγειρεύονται μια μέρα πριν με μία πληθώρα συνταγών όπου οι επισκέπτες μπορούν να γευτούν στη γραφική πλατεία του χωριού συνοδεία παραδοσιακής μουσικής.
Η γιορτή της τράτας στα Κιόνια
Η γιορτή πραγματοποιείται στο τέλος Αυγούστου στα Κιόνια με την συνδρομή του τοπικού συλλόγου, της κοινότητας αλλά και των κατοίκων των χωριών, όπως συμβαίνει με όλες τις τοπικές γιορτές. Η εκδήλωση ξεκινάει αργά το απόγευμα στη παραλία του χωριού όπου κάτοικοι και επισκέπτες δοκιμάζουν τις δυνατότητές τους στο ψάρεμα ρίχνοντας δίχτυα στη θάλασσα με τη βοήθεια μιας τράτας. Ακολουθεί ολονύκτιο γλέντι με ζωντανή μουσική, φρεσκοψημένα ψάρια και άλλα τοπικά εδέσματα, κρασί καθώς και πυροτεχνήματα.
Η γιορτή της κακαβιάς στον Πάνορμο
Η γιορτή διοργανώνεται τον Ιούλιο και συγκεντρώνει κόσμο από όλο το νησί. Το γλέντι στήνεται στο μόλο του λιμανιού όπου σερβίρεται η περίφημη Πανορμίτικη κακαβιά, γνωστή και ως η σούπα του ψαρά, η οποία συνοδεύεται από φρέσκο ψάρι, φρούτα, ρακί και άφθονο κρασί και την έχουν μαγειρέψει τα εστιατόρια του χωριού. Από το γλέντι δεν θα μπορούσε βέβαια να λείψει και η ζωντανή μουσική αλλά και οι παραδοσιακοί χοροί με τη συμμετοχή τοπικών χορευτικών ομάδων όπως αυτής του Μουσείου Μαρμαροτεχνίας που εντυπωσιάζουν με τις πανέμορφες παραδοσιακές στολές και το κέφι τους.
Η γιορτή της κάπαρης στην Ποταμιά
Η γιορτή της κάπαρης είναι ένα καθαρά νησιώτικο γλέντι που λαμβάνει χώρα προς το τέλος του Ιουλίου ή στις αρχές του Αυγούστου στο δημοτικό σχολείο της Ποταμιάς με άφθονο φαγητό βασισμένο στην κάπαρη, κρασί και ζωντανή μουσική.
Η γιορτή της ρίγανης στα Δυο Χωριά
Η γιορτή της ρίγανης λαμβάνει χώρα το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου και περιλαμβάνει άφθονους μεζέδες με βάση τη ρίγανη τους οποίους οι παρευρισκόμενοι γεύονται με συνοδεία κρασιού και ζωντανής μουσικής στη κεντρική πλατεία του χωριού που γεμίζει με τραπέζια.
Η γιορτή του μελιού στον Κάμπο
Η γιορτή του μελιού στο τέλος του Αυγούστου δίνει την ευκαιρία στους επισκέπτες να δοκιμάσουν παραδοσιακά γλυκά με βάση το μέλι που έχουν φτιάξει με μεράκι οι νοικοκυρές του Κάμπου με τη συνδρομή του Μελισσοκομικού Συνεταιρισμού Τήνου. Με ζεστούς λουκουμάδες να σερβίρονται καθ’ όλη τη διάρκεια της βραδιάς συνοδείας άφθονής ρακής, και με τη βοήθεια ζωντανής μουσικής που ξεσηκώνει το πλήθος σε χορό, η γιορτή σύντομα μετατρέπεται σε τρικούβερτο γλέντι.
Η γιορτή του ρακιού στο Φαλατάδο
O Φαλατάδος είναι ξακουστός για τη ρακή του, η οποία παράγεται στα παραδοσιακά πατητήρια και αποστακτήρια του χωριού, και συνεπώς η γιορτή που διοργανώνεται κάθε Σεπτέμβριο, γνωστή ως Ρακιζιό, είναι η ιδανική ευκαιρία για να τη δοκιμάσετε. Το Ρακιζιό είναι ένα έθιμο που έχει ιστορία πολλών αιώνων και η αναβίωσή του από το Συλλόγου Φιλοπροόδων του χωριού τα τελευταία χρόνια αποτελεί ευεργετική πρωτοβουλία. Το γλέντι λαμβάνει χώρα στην αυλή του πρώην Δημοτικού Σχολείου όπου στήνονται μεγάλα καζάνια από τα οποία σερβίρεται ζεστή ρακή. Από το τρικούβερτο πανηγύρι που ακολουθεί δεν θα μπορούσαν να λείπουν βέβαια άφθονα τοπικά εδέσματα και ζωντανή παραδοσιακή μουσική και τραγούδι με τον κόσμο να χορεύει ως το πρωί.
Η γιορτή του κρασιού στον Τριπόταμο
Η γιορτή του κρασιού διοργανώνεται κατά τις δύο τελευταίες εβδομάδες του Αυγούστου στο Τριπόταμο και είναι ένα τυπικό νησιώτικο γλέντι με άφθονο κρασί τοπικής παραγωγής και ζωντανή παραδοσιακή μουσική που ξεσηκώνει τον κόσμο ως τα ξημερώματα. Παράλληλα διοργανώνονται πρωινές δραστηριότητες για παιδιά όπως το πάτημα των σταφυλιών καθώς και εκθέσεις στο τοπικό Λαογραφικό Μουσείο.
