ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Η γεύση και η ποιότητα είναι τα δύο κύρια χαρακτηριστικά της Τηνιακής κουζίνας που φημίζεται για την παράδοση και ιστορία της. Φρέσκο ψάρι, το περίφημο Τηνιακό μοσχαρίσιο κρέας και ντόπια γεωργικά προϊόντα αποτελούν τη βάση της Τηνιακής κουζίνας. Το νησί είναι σήμερα μία γαστρονομική πρόκληση που σας προσκαλεί να την αποδεχτείτε.
Οι επιλογές ανεξάντλητες: στη Χώρα της Τήνου, στα γραφικά ψαροχώρια, στα παραδοσιακά χωριά όπως και στις σύγχρονες οργανωμένες παραλίες μπορείτε να απολαύσετε προσεγμένο φαγητό σε προσιτές για όλα τα βαλάντια τιμές. Αλλά και οι γαστρονομικές σας επιλογές είναι πολλές. Από την Τηνιακή κουζίνα στην σύγχρονη μαγειρική. Από το φρέσκο ψάρι στην ομελέτα φουρτάλια με τα Τηνιακά λουκάνικα. Από τους μεζέδες για ρακί σε σύνθετες γεύσεις.
Εσείς το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να επιλέξετε το περιβάλλον και το είδος τη κουζίνας. Η παράδοση στην Τηνιακή κουζίνα είναι πολύ μακρά. «Επειδή ο βίος των Τηνίων είναι λίαν πρακτικός ευκόλως εν γένει χωνεύουσι την τροφή τους, εσθίουσι δε ορεκτικώς και συχνάκις», γράφει ένας ιστορικός «Περί Τροφής» σε ένα βιβλίο για την Τήνο που εκδόθηκε το 1809 στο Παρίσι.
ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ
Με πλούσια αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή – από κριθάρι, βρώμη, αμπέλια και ελιές μέχρι πρόβατα, αγελάδες, χοίρους και πουλερικά – τα τοπικά προϊόντα της Τήνου, με επίκεντρο τα τυροκομικά και τα αλλαντικά αλλά και την αγκινάρα, δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τα προϊόντα της ηπειρωτικής Ελλάδας ούτε σε ποικιλία, ούτε σε ποιότητα.
Αλλαντικά
Αν δοκιμάσετε ένα μόνο αλλαντικό αυτό πρέπει να είναι η λούζα. Από τα πιο εκλεκτά Ελληνικά αλλαντικά, από κόντρα χοιρινό φιλέτο, χωρίς λίπος και με αρώματα από κόκκινο κρασί, μαύρο πιπέρι, μάραθο και γαρίφαλο, που παραμένει κρεμασμένο ένα με δύο μήνες για να πάρει τη χαρακτηριστική μεστή της γεύση. Εξίσου πικάντικο είναι το παραδοσιακό Τηνιακό λουκάνικο, αλλά και το σαλσίσι, που παρασκευάζεται από χοιρινό κρέας αρωματισμένο με σκόρδο και δεμένο με κόκκινο κρασί, μια συνταγή από την εποχή της Ενετοκρατίας, αλλά και το σύγκλινο, μικρά κομμάτια χοιρινού κρέατος βυθισμένα στο λίπος του ζώου.
Τυροκομικά
Οι επιλογές σε τοπικές τυροκομικές λιχουδιές που μπορείτε να συνοδέψετε ένα πιάτο παραδοσιακών αλλαντικών είναι ανεξάντλητες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η γραβιέρα Τήνου, ένα από τα πιο γνωστά Ελληνικά τυριά που παρασκευάζεται με αγελαδινό και όχι πρόβειο γάλα όπως συνηθίζεται σε άλλα μέρη καθώς αποτελεί την εξέλιξη του παλιού «βραστού τυριού» της Τήνου. Σκληρό τυρί, με αρκετά γεμάτη γεύση, ελαφρά πικάντικη, με αρώματα βουτύρου και νότες από καρπούς και καφέ, η Τηνιακή γραβιέρα εκτός από άριστος μεζές και λαχταριστό σαγανάκι, είναι ιδανικό τυρί για πίτες και τοστ, ακόμα και πίτσες.
Κατεξοχήν παραδοσιακό τυρί του νησιού είναι η κοπανιστή, ιδανικό για να συνοδέψετε το ούζο, το τσίπουρο ή το ρακί σας, αλλά και τη μπύρα και το κρασί. Αρκετά πικάντικο στη γεύση και μαλακό στην υφή, θυμίζει κάπως το Γαλλικό ροκφόρ αλλά σε απαλό ροζ χρώμα. Η έντονη γεύση οφείλεται στις πολλαπλές ζυμώσεις κατά τη διάρκεια της πολύμηνης ζύμωσης όπου εκτός από κρασί ανακατεύεται και το στρώμα μούχλας που δημιουργείται στην επιφάνεια.
Εξίσου παραδοσιακό είναι το «Τηνιακό τυράκι» που παρασκευάζεται αποκλειστικά από αγελαδινό γάλα από ντόπια ζωντανά που τρέφονται με μυρόχορτα στα βοσκοτόπια του νησιού. Ημίσκληρο, ελαφρώς αλατισμένο, με απαλή γεύση, θεωρείται είδος ντελικατέσεν και μπορεί να αντικαταστήσει επάξια τη φέτα στη χωριάτικη σαλάτα αλλά και να δώσει μια μοναδική γεύση σε πίτες.
Και το «Τηνιακό τυράκι» και η κοπανιστή έχουν σαν βάση τους το «πέτρωμα», ένα φρέσκο μαλακό τυρί που παίρνει το όνομα του από τη διαδικασία στράγγισής του όπου πιέζεται ανάμεσα σε δύο πέτρινες πλάκες μέχρι να βγάλει τα υγρά του. Το βρίσκουμε σε μορφή λεπτού δίσκου και μπορούμε να το γευτούμε σκέτο, ελαφρώς αλατισμένο, όπως θα τρώγαμε τη φέτα αλλά πιο συχνά το απολαμβάνουμε σε κάποια αλμυρή ή γλυκιά πίτα, και στα Πασχαλινά τυροπιτάκια.
Για μια πιο γλυκιά γεύση, δοκιμάστε τη μυζήθρα, ένα μαλακό τυρί με συμπαγή μορφή, παρόμοιο με το ανθότυρο, με τη διαφορά ότι παρασκευάζεται από αγελαδινό και όχι πρόβειο γάλα. Ιδανικό για όσους προσέχουν την διατροφή τους λόγω των χαμηλών λιπαρών, η Τηνιακή μυζήθρα τρώγεται σκέτη ή με μέλι και είναι ιδανικό συνοδευτικό για φρούτα και κρασί.
Αγκινάρα
Αν σας βγάζει ο δρόμος στο λιβάδι της Κώμης κοντά στο ομώνυμο χωριό, μπορείτε να δείτε τους εύφορους αγκιναρώνες που εκτείνονται σε μια μεγάλη έκταση και χαρίζουν στο νησί το πιο ιδιαίτερο οπωροκηπευτικό προϊόν του. Μικρές και ακάνθινες, οι ημιάγριες αγκινάρες της Τήνου χρησιμοποιούνται για πλήθος συνταγών, φρέσκες κατά τη διάρκεια της συγκομιδής από τον Ιανουάριο μέχρι το Μάιο, αλλά και σε τουρσί ή βουτηγμένες στο λάδι με λίγο ξύδι όπως κατά παράδοση τις διατηρούν οι νοικοκυρές της Τήνου. Από ομελέτα, παστίτσιο και σφουγκάτο μέχρι πανέ, ογκρατέν και γεμιστές, μην φύγετε από τη Τήνο χωρίς να γευτείτε κάποια από τα λαχταριστά πιάτα με αγκινάρες που θα βρείτε στα εστιατόρια και τις ταβέρνες του νησιού. Μη χάσετε τη γιορτή της αγκινάρας στην Κώμη που γίνεται τέλος Μαΐου με αρχές Ιουνίου.
Γλυκά
Όπως και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων, τα αμυγδαλωτά της Τήνου θα σας μαγέψουν με το εξαιρετικό άρωμα και γεύση από πικραμύγδαλο και ανθόνερο. Μόνο στη Τήνο, όμως, θα βρείτε τα «τσιμπητά», τα Πασχαλινά γλυκά τυροπιτάκια από «πέτρωμα» και πολύ λεπτό φύλλο και τα συγγενικά τους «λυχναράκια», γλυκά τυροπιτάκια με μυζήθρα, αρωματισμένα με πορτοκάλι ή βανίλια. Εξίσου παραδοσιακά και λαχταριστά είναι τα παστέλια που εδώ φτιάχνονται με μέλι και σουσάμι σε κατσαρόλα, όχι σε φούρνο, και τα οποία κερνάνε σε γάμους πάνω σε φύλλα λεμονιάς, και τα «ψαράκια», τηγανητά πιτάκια με καρυδόψιχα, κανέλα και πορτοκάλι που σερβίρονται πασπαλισμένα με ζάχαρη άχνη. Και αν δεν έχετε ήδη γλυκαθεί, δοκιμάστε τα ξεροτήγανα και το μελοκάρυδο.
Άλλα προϊόντα
Άλλα τοπικά προϊόντα που θα συναντήσετε στη κουζίνα της Τήνου είναι το θυμαρίσιο μέλι, η την κάπαρη, την οποία σίγουρα θα δοκιμάσετε μαζί με τα φύλλα της σε σαλάτες όπως επίσης και το κρίταμο, ένα αρωματικό βότανο με μαγειρικές ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα, τις λιαστές ντομάτες και τα σύκα. Μπορείτε, επίσης, να δοκιμάσετε τοπικές ποικιλίες κρασιού όπως το Ποταμίσιο και το Κουμάρι αλλά και ντόπιο ρακί, η απόσταξη του οποίου γίνεται επί των πλείστων από κατοίκους σε ρακοκάζανα που διατηρούν.
Έθιμα
Όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, τα έθιμα της Τήνου είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη κουζίνα του νησιού. Από τα «φοινίκια», έδεσμα με θυμαρίσιο μέλι που παραδοσιακά σερβίρεται τα Χριστούγεννα, μέχρι τα «τσιμπητά» και τα «λυχναράκια», γλυκά τυροπιτάκια με «πέτρωμα» και μυζήθρα αντίστοιχα που παρασκευάζουν οι νοικοκυρές το Πάσχα, οι γιορτές στο νησί συνοδεύονται πάντα από γλυκές γεύσεις όπως ξεροτήγανα, τηγανίτες, λουκουμάδες και γαλακτομπούρεκο. Και βέβαια, δεν θα μπορούσε να λείπει και ένα παραδοσιακό γαμήλιο γλύκισμα, το παστέλι, λαχταριστές μπάρες από μέλι και σουσάμι σε σχήμα ρόμβου που το έθιμο επιβάλλει να σερβίρεται πάνω σε φύλλο λεμονιάς.
