Ναός Ποσειδώνα
Ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος της Τήνου είναι το παραθαλάσσιο Ιερό του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης στην περιοχή Κιόνια που βρίσκεται έξω από τη Χώρα. Το μοναδικό ιερό στις Κυκλάδες που είναι αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στον Ποσειδώνα και ένας από τους σημαντικότερους τόπους λατρείας των αρχαίων Ελλήνων, ο χώρος είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη από τον 5ο αιώνα π.Χ. καθώς εκτός από θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας λατρευόταν και ως θεραπευτής.
Τα ερείπια που θα συναντήσει σήμερα ο επισκέπτης προέρχονται από τη μεγαλοπρεπή ανακατασκευή και επέκταση του ναού κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους τον 3ο αιώνα π.Χ. όταν παράλληλα καθιερώθηκε και η λατρεία της Αμφιτρίτης, συζύγου του Ποσειδώνα και προστάτιδας της γυναικείας γονιμότητας. Εκτός από τους δύο ναούς, ο χώρος λατρείας περιλάμβανε ακόμα ξενώνα και λουτρά που προορίζονταν για τους επισκέπτες που συνέρρεαν τόσο για να εξευμενίσουν τον θεό ώστε να τους εξασφαλίζει ούριο άνεμο, όσο και για να τους θεραπεύσει μέσω ειδικών τελετών και αγωγών εφάμιλλων του Ασκληπιείου της Επιδαύρου. Η σημαντικότητα του ναού όμως οφειλόταν και στο ρόλο του ως προθαλάμου για τους προσκυνητές της γειτονικής Δήλου, του σπουδαιότερου θρησκευτικού κέντρου της εποχής, οι οποίοι έπρεπε να εξαγνιστούν στα λουτρά. Η λατρεία των δύο θεών συνεχίστηκε μέχρι και τη Ρωμαϊκή εποχή αλλά εγκαταλείπεται κατά τον 3ο αιώνα μ.Χ εξαιτίας των προβλημάτων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας καθώς και της επέκτασης του Χριστιανισμού που οδήγησε στην αποδόμηση των ναών και των άλλων κτισμάτων αρχικά από κατοίκους και στη συνέχεια από τους Ενετούς και Τούρκους κατακτητές για την οικοδομή νέων κτιρίων.
Τα θεμέλια των δύο ναών που βλέπει κανείς σήμερα καθώς και διάφορα διακοσμητικά γλυπτά διασκορπισμένα κατά μήκος της περιηγητικής διαδρομής ήρθαν στο φως στις αρχές του 20ου αιώνα από ανασκαφές Βέλγων αρχαιολόγων. Παρόλο που πολλά από τα ευρήματα εκτίθενται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Τήνου, ο κατάλληλα διαμορφωμένος αρχαιολογικός χώρος αξίζει μια επίσκεψη καθώς η ιστορία του αποπνέει μια ξεχωριστή μαγεία.
Εξώμβουργο
Άκρως εντυπωσιακό, το κάστρο του Εξωμβούργου δεσπόζει στη κορυφή ενός ψηλού, κωνικού γρανιτένιου βράχου στο κέντρο του νησιού. Γνωστό ως κάστρο της Αγίας Ελένης, το Εξώμβουργο ήταν το πιο δυνατό κάστρο των Κυκλάδων και διοικητικό κέντρο την περίοδο της Ενετοκρατίας μέχρι τη καταστροφή του από τους Τούρκους κατακτητές το 1715. Παρότι τα ερείπια του κάστρου που σήμερα βλέπει ο επισκέπτης είναι μεσαιωνικά, ίχνη από πολλαπλά τείχη, κατοικίες και νεκροταφεία μαρτυρούν ότι η τοποθεσία είχε κατοικηθεί και οχυρωθεί από την Εποχή του Χαλκού με έντονη δραστηριότητα κατά τη Γεωμετρική περίοδο. Είχε διατελέσει μάλιστα πρωτεύουσα του νησιού μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ. όταν μεταφέρθηκε στη σημερινή θέση της Χώρας.
Ξεκινώντας από τους πρόποδες του βράχου κοντά στον Καθολικό Ιερό Ναό της Ιεράς Καρδίας, που έχει τις ρίζες του στον 17ο αιώνα και που μαζί με δύο Ορθόδοξες εκκλησίες του 19ου αιώνα αποτελούν ότι έχει απομείνει άθικτο στη τοποθεσία του Εξωμβούργου, οι επισκέπτες ακολουθούν για είκοσι λεπτά περίπου ένα ανηφορικό μονοπάτι για να φτάσουν στα συντρίμμια του κάστρου. Εκεί, μπορούν να περιηγηθούν στα ερείπια της Μεσαιωνικής πόλης και των οχυρώσεων αλλά και να απολαύσουν την μοναδική πανοραμική θέα από τη κορυφή ύψους 640 μέτρων που επιτρέπει τη θέαση ακόμα και της Σαντορίνης.
