Μονοπάτια

«Ξεκινάς και το βήμα είναι βαρύ και δύσκολο. Κάθε βήμα μια μικρή προσπάθεια. Δεν περπατάς πια σε δρόμο, άσφαλτο, ούτε καν χωματόδρομο. Μπήκες στο αρχαίο μονοπάτι, χαραγμένο από ανθρώπους πολύ πριν από σένα. Κάθε πέτρα στη θέση της με τέχνη, μαστοριά…και όσο περνάει η ώρα τα βήματα σου ανάλαφρα, εύκολα. Το μονοπάτι σε οδηγάει, μόνο του σε τραβάει. Kάθε στροφή και μια καινούργια εικόνα…ένα τοπίο σμιλεμένο στους αιώνες…..».
Τα λόγια αυτά ανήκουν στον κ. Κάρολο Μέρλιν, πρωτεργάτη μιας σπουδαίας καταγραφής γύρω από τα περίφημα τηνιακά μονοπάτια.

Τα μονοπάτια του νησιού είναι λιθόστρωτες ή πλακόστρωτες στράτες συνολικού μήκους 400χλμ. όπου σπάνια συναντά κανείς όρθιες πέτρες. Η ιστορία τους ξεκινά ήδη από τους αρχαίους χρόνους, τότε που το επονομαζόμενο Βαρύ -το πιο γνωστό και σημαντικό μονοπάτι έως σήμερα – συνέδεε το Αρχαίο Άστυ με τις Πόλεις στο κέντρο της Τήνου. Ωστόσο, η εξακρίβωση της ηλικίας των μονοπατιών είναι κατά τόπους δύσκολη, διότι ο τρόπος κατασκευής τους παραμένει ίδιος και αναλλοίωτος στον διάβα των αιώνων.

Οι δέκα επίσημες διαδρομές που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού – Ανάδειξη Διαδρομών Πολιτιστικού Ενδιαφέροντος» είναι:

1. Φαλατάδος – [Μυρσίνη] – Μαγγανάρι – Πλατύ – Ακτή Λιβάδας
2. Ξινάρα – Ξώμπουργο – Κουμάρος – Σκαλάδος – Κρόκος – Λουτρά – Περάστρα – Σμαρδάκιτο – Ταραμπάδος – Κάμπος
3. Μονή Κεχροβουνίου – Μουντάδος – Σμπεράδος – Τριπόταμος – Ξώμπουργο
4. Κιόνια -[Χατζηράδος]- Κτικάδος – Σμουρδιά – Βαρύ – Πόλες – Χώρα
5. Φαλατάδος (Καθλικάδος) – Βωλάξ – Γρίζα – Σκλαβοχωριό – Αγάπη
6. Στενή – Ποταμιά – Μαρούλη – Λυχναφτιά
7. Μυρσίνη – Προφήτης Ηλίας – Κορυφή Τσικνιά
8. Δυο Χωριά – Μανταλού – Φανερωμένη – Κουναρές -[Αγ. Βαρβάρα]- Άγιος Σώστης
9. Καρδιανή -[Όρμος Γιαννάκη]- Ιστέρνια -[Όρμος Ιστερνίων] – Πλατιά – Πύργος – [Πάνορμος]- Μαρλάς – Μαμάδος
10.Καλλονή -[Καρκάδος]- Αετοφωλιά – Κόρης Πύργος – Σταυριά – Μονή Καταπολιανής – Πλατιά – [Πύργος]- Ρόχαρη